عجیب ترین جایگاه تربت جام در جامعه شناسی ایران

مقدمه جامعه‌ شناسی ایران یعنی بررسی دستورالعمل ها، جریان های اجتماعی که انسان ها را از لحاظ فردی و گروهی شناسایی کرده و بر روی آنها  مطالعاتی را انجام می دهند. محدوده جامعه شناسی ایران خیلی گسترده است و از بررسی تعامل میان اشخاص تا مطالعه جریان های اجتماعی دنیا را شامل می شود. جمله […]

مقدمه

جامعه‌ شناسی ایران یعنی بررسی دستورالعمل ها، جریان های اجتماعی که انسان ها را از لحاظ فردی و گروهی شناسایی کرده و بر روی آنها  مطالعاتی را انجام می دهند. محدوده جامعه شناسی ایران خیلی گسترده است و از بررسی تعامل میان اشخاص تا مطالعه جریان های اجتماعی دنیا را شامل می شود.

جمله هدف های جامعه شناسی ایران حدس عمل اجتماعی و مدیریت آن است در جوامع امروزی این هدف ها به شکل های مختلفی محقق می گردد در کل رشته جامعه شناسی یک رشته جدید می باشد که افراد زیادی در آن مشغول به تحصیل هستند.

خراسان رضوی در جامعه شناسی ایران

در جامعه شناسی ایران این شهرستان در شمال شرق ایران قرار دارد و مرکز آن مشهد است. یکی از تمدن مهم در جامعه شناسی ایران است. کلمه رضوی به دلیل وجود مقبره امام رضا(ع) است. گروه های متفاوتی چون ترک ها، عرب ها، کردها و… در این استان سکونت داشته اند. از لحاظ موقعیت جغرافیایی خراسان رضوی چندین کیلومتر از قسمت شمال و شمال شرق دارای مرز مشترک با ترکمنستان و حدود۳۰۲کیلومتر از 

سمت شرق با افغانستان دارای مرز مشترک است. میزان بارش در آن متوسط و نسبی است و بخش جنگلی آن منطقه تورانی است و دارای جنگل های نیمه مرطوب و بیابانی است. این شهرستان به خاطر وجود آب و هوای خوب، جایگاه خاصی در زمینه کشت محصولات مختلف دارد. اما در چند سال گذشته به علت خشکسالی کشاورزی به افول گذاشته است، در عوض هتل داری و گردشگری رونق چشمگیری داشته و همچنان هم 

رو به پیشرفت می باشد. همچنین معادن مختلف زیادی چون سنگ آهن، زغال سنگ، سنگ های زینتی و… در این استان وجود دارد. نواحی صنعتی آن خرگرد خواف، رشتخوار، کاخک گناباد، مه ولات، خوشاب سبزوار و چند ناحیه دیگر می باشد.  شهرستان های استان خراسان رضوی، مشهد، نیشابور، تربت جام و گناباد هستند.

مکان های جذاب

مشهد شهری است که پروازهای زیادی در آن صورت می گیرد و گردشگری مخصوصا از لحاظ مذهبی قسمت مهمی از اقتصاد این شهر را به خود اختصاص داده است، که بهترین مکان آن حرم امام رضا(ع) است. از دیگر مکان های گردشگری مشهد، آرامگاه فردوسی، مسجد گوهرشاد،آرامگاه نادر شاه افشار، پارک ملت و… می باشند. نیشابور نیز از شهرهای تاریخی خراسان رضوی و در ۱۳۰ کیلومتری آن قرار دارد.‌ دلیل شهرتش به خاطر معدن سنگ فیروزه است. بعلاوه آرامگاه خیام، باغ عمارت امین، 

آرامگاه عطار و… از جاهای دیدنی این شهرستان است. تربت جام از شهرهای قدیمی خراسان بوده و شهرتش به دلیل آرامگاه شیخ جام و موسیقی آن است. مکان های تاریخی آن گنبد فیروزشاهی، رباط جام، مسجد کرمانی، آرامگاه شاه قاسم انوار و… هستند. شهرستان گناباد نیز در جنوب خراسان رضوی قرار دارد و بناهای تاریخی آن شامل قنات قصبه، آسیاب آبی کاخکی، مسجد جامع و… است. 

فرهنگ خراسان رضوی در جامعه شناسی ایران: 

 فرهنگ این شهرستان همچون سایر شهرها در جامعه شناسی ایران ، نمایانگر سنت ها، آداب و رسوم، پوشش و… است. این شهرستان از دیر باز تا به امروز اثر زیادی در حوزه های گوناگون فرهنگی، اقتصادی، گردشگری و… داشته است. هر سال گردشگران زیادی به این استان سفر می کنند و از جاها و آثار تاریخی شهرستان دیدن می کنند، از جمله جذابیت های زیبای مسافرت به این استان، شناخت فرهنگ و آداب و رسوم دیرینه اش می باشد.

جشن ها و مراسم های محلی: 

آداب و رسوم هر یک از مناطق کشور ، زیبایی های منحصر به فرد خود را دارد. در فرهنگ مشهد نیز مراسم های گوناگونی از جمله مراسم قاشق زنی در چهارشنبه سوری، عید نوروز، چراغ برات و… انجام می شوند. جامعه‌ شناسی ایران مراسم عروسی نیز دارای بخش های مختلفی نظیر بله برون، عقد کنان، جهاز برون، خرید کردن و… است. مراسم عزاداری نیز با شکوه خاصی برگزار می گردد به ویژه در دهه آخر صفر که با شهادت امام رضا (ع) یکی است. در آخر مراسم نیز با یک غذای نذری از عزادارها استقبال می گردد.

رقص محلی:

 هر یک از اقوام خراسانی رقص های خاص خود را دارند، ولی همه آن ها به تاریخ و تمدن خراسان بر می گردد، از شهرهای گوناگونی به مشهد رفته اند و در آن جا زندگی می کنند و با این حال رقص های منطقه خود را در عروسی هایشان انجام می دهند. رقص های محلی مشهد در مناطق روستایی آن بیشتر اجرا می شود.

غذاهای محلی:

 غذاها جزء بخش های مهم فرهنگ هر دیاری است. مشهد نیز غذاهای محلی زیادی دارد که با وجود پیشرفته شدن، باز هم خیلی ها از طعم آنها لذت می برند. بعضی از آنها عبارتند از شله مشهدی، دیزی سنگی، شیشلیک، دیگچه و…شله مشهدی از غذاهای محبوب در میان مردم مشهد است و از گوشت گوساله، ادویه ها و 

حبوبات تهیه می گردد. بیشتر برای نذری در مراسم های عزاداری و ماه رمضان طبخ می شود. دیزی سنگی نیز در دیگ های معروف به هرکاره درست می شوند. رایج ترین نوع آن آبگوشت است که نحوه تهیه آن در هر جایی فرق دارد. شیشلیک جزء غذاهای پر طرفدار مردم مشهد است. اصولا از دنده و راسته گوسفند تهیه می شود که نحوه پخت و سیخ کشیدن آن هنر ویژه ای می خواهد. دیگچه هم یک دسر سنتی است که 

تقریبا مشابه شله زرد می باشد. مواد آن برنج، زعفران، گلاب، هل و… است. چنگالی هم یک عصرانه خوش طعم بوده که به سرعت درست می شود. جهت تهیه آن از نان بیات، شکر یا شیره نبات استفاده می کنند. ماقوت نیز دسر مخصوص فصل سرما است که از نشاسته، گلاب، شکر ، خلال بادام و پسته و… تهیه می شود. 

صنایع دستی:

این شهرستان صنایع دستی زیادی دارد که نشان دهنده فرهنگ و علم پر بار این ناحیه است. نمد مالی، پوستین دوزی، هرکاره تراشی و سایر هنرها جزء صنایع دستی این شهر می باشد. نمد بافی یکی از راه های اولیه ساخت زیر انداز است که در میان عشایران و روستاییان طرفداران زیادی دارد.جامعه‌ شناسی ایران معمولا نمد  از پشم گوسفند است   که در درست کردن پادری، کفش، کلاه و… از آن بهره می گیرند. هنر هرکاره تراشی هم شامل ساخت دیگ ها و ظرف های سنگی است که هر یک مدل و طرح خود را دارند و به دلیل نگه داشتن گرما در داخلش، غذا به آهستگی طبخ می شود. پوستین دوزی هم به وسیله پوست پشم دار گوسفند انجام می شود که مراحل خاص خود را دارد و در دوخت کلاه، زیرانداز و جلیقه از آن استفاده می کنند.

 پوشش:

 از آنجایی گروه های گوناگونی در این شهر سکونت داشتند، نوع لباس پوشیدن آنها دچار دگرگونی های شده است. اصولا اجزای لباس مردان خراسان ، نیم تنه، عرقچین، کمربند و… است. لباس زنان نیز، شلیته همان دامن پر چین، جلیقه مخمل، چارقد، دستمال، کلاه و… است. در حال حاضر این مدل لباس پوشیدن تنها در مراسم های آیینی استفاده می شود. 

موسیقی خراسان رضوی در جامعه شناسی ایران:

 نشان دهنده عواطف و خلق و خوی یک قوم است. این موسیقی قسمت اعظمی از موسیقی هر شهر و دیاری را تشکیل میدهد. در جامعه شناسی ایران موسیقی قدمتی دیرینه دارد گرچه در زمان های گوناگون تحولاتی داشته است. موسیقی محلی خراسان طرفداران زیادی دارد به گونه ای که اکثر مردم از آن در مراسمات و جشن های خود بهره می برند. شهرهای تربت جام و 

خواف که در استان خراسان رضوی قرار دارند، دارای موسیقی محلی  پر باری با سابقه طولانی هستند. دف و دوتار جزء برترین سازهای این نواحی است که بر پایه مقام های خاص نواخته می شوند. سفر به هر یک از شهرهای خراسان و گوش دادن به موسیقی محلی و فوق العاده آنها، خاطرات به یاد ماندنی را برای شما به وجود می آورد.

تربت جام در جامعه شناسی ایران

تربت جام یکی از کهن ترین شهرها در استان خراسان رضوی در جامعه شناسی ایران  می باشد به اسم های متفاوتی چون شهر آرام، شهر جام، بوزجان و… در دوران قدیم نامیده می شده است. از نظر موقعیت جغرافیایی در جامعه شناسی ایران،  شهرستان تربت جام در شمال شرقی ایران و ۱۶۵کیلومتری خراسان رضوی قرار دارد، از شمال 

به شهرستان صالح آباد، از غرب به شهرستان فریمان، مشهد و زاوه، از جنوب به تایباد و از شرق به افغانستان و ترکمنستان متصل است. همچنین در شمال شرقی ایران و ۱۶۵ کیلومتری خراسان رضوی قرار دارد. اقوام گوناگونی چون ترکمن ها و عرب ها در این شهرستان ساکن هستند.

فرهنگ تربت جام در جامعه شناسی ایران: 

هر منطقه دارای فرهنگ مختلف با سایر مناطق است، که می توان آن را به نسل بعدی انتقال داد. فرهنگ همان اندیشه، هنر، علم و…می باشد. این شهرستان  دارای فرهنگ و تاریخ غنی و یکی از قدیمی ترین  شهرها در استان خراسان رضوی است. در کشور هر منطقه و شهرستانی فرهنگ مخصوص به خود را دارند که به هم متفاوت است. شهرستان تربت جام نیز مانند هر جای دیگری در جامعه شناسی ایران،  فرهنگ خاص خودش را دارد، که این فرهنگ شامل آداب و رسوم، مراسم های مختلف، لهجه، موسیقی و… می باشد. 

آداب و رسوم تربت جام در جامعه شناسی ایران: 

همان گونه که ذکر شد هر شهر و دیاری دارای فرهنگ مختص به خود  در جامعه شناسی ایران هستند این فرهنگ ها همان آداب و رسوم، نوع پوشش، مراسم های عروسی، عزا، لهجه و… می باشد.

نوع پوشش:

 لباس های محلی شهرستان به دو دسته لباس محلی مردان و لباس محلی زنان تقسیم می گردد. لباس محلی مردان بیشتر به صورت پیراهن و شلوار می باشد. در قدیم به دو شکل می پوشیدند که یکی خاص خان بوده که در دو طرف آن چاک داشته است، و شکل دیگر آن مختص کارگران و کشاورزان بوده که به آن چهار تریزه یا تکه می گفتند. دامن چین دار این لباس وجه تمایز آن با لباس خان ها بوده است. اجزای لباس 

های محلی مردان شامل کلاه یا مندیل، جلیقه، بی تابه و… می باشد. لباس محلی زنان نیز پیراهن دورچین از پارچه های طرح دار و معمولی است. بعضی اوقات روی آن یک جلیقه می پوشیدند و روسری آنها نیز قدیفه یا چارقد می باشد. اجزای لباس زنان شامل شلوار، جلیقه، کلاغی، چادر و… است.

جامعه شناسی(لهجه)

 این شهرستان دارای زبان فارسی و لهجه های گوناگون می باشد و اعتقاد بر این است که لهجه شهرستان اصالت قوی در جامعه شناسی ایران دارد. امروزه لهجه های تربت جام مانند گذشته به دلیل تاثیر پذیری از رسانه ها در میان مردم رایج نیست و اکثرا کتابی صحبت می کنند.

عروسی:

 مردم این شهرستان قبل از برگزاری مراسم عروسی کارهایی را انجام می دهند که شامل گندم پاک کنی، هیزمی، حنابندان و عروسی است هر یک از این مراسم ها آداب ویژه خود را دارند. رقص های محلی که در جشن عروسی انجام می دهند، هتن، چوب بازی، هپل بازی، سه چکه و حنایی می باشد. نحوه اجرای آن ها با یکدیگر متفاوت است.

مراسم های مذهبی:

 از آن جایی که مذهب مردم این شهرستان اکثرا تسنن و مابقی تشیع است مراسم های مذهبی شان با یکدیگر فرق دارند به طوری که اهل سنت عید قربان و عید فطر را اعیاد مهمی می دانند اما اهل تشیع عید نوروز و اعیاد شعبانیه را مهم دانسته و جشن می گیرند.

موسیقی:

 دارای قدمت طولانی در فرهنگ و جامعه شناسی ایران دارد که مهمترین و رایج ترین ساز دوتار می باشد بهترین مقام های آن مقام الله، جمشیدی، نوایی و… است، از دوتار نوازان و خوانندگان معروف می توان غلام حسین غفاری، نور محمد درپور، ذوالفقار عسگریان و اسفندیار تخمکار را نام برد. شاخه های موسیقی آوازی شهرستان شامل مناجات، صلوات خوانی و نعت می باشد بعلاوه دو بیتی خوانی هایی چون عاشقانه و عارفانه در جوار دیگر شاخه های موسیقی رواج دارد.

جامعه‌ شناسی ایران (صنایع دستی)

 برای ساختن صنایع دستی باید دستی ماهر و تجربه ای کافی داشت. این شهرستان دارای صنایع دستی متنوعی است که طرفداران زیادی دارد، به گونه ای که یکی از مهم ترین سوغاتی های این شهر محسوب می گردد. هنرهای دستی و سنتی این شهرستان شامل گلیم بافی، دوخت های تزئینی، معرق کاری و سایر هنرها می باشد. گلیم بافی نوعی فرش که جنس آن بیشتر پنبه، پشم و موی بز است، که از گذشته های 

دوربین مردم این شهرستان وجود داشته است. دوخت های تزئینی نیز بر روی پارچه های بدون نقش یا نقش دار دوخته می شوند.جامعه‌ شناسی ایران  این هنر  موجبات اشتغال زایی در شهرستان را به وجود آورده است. معرق کاری نیز با ایجاد نقش و نگار بر روی چوب به وجود می آید. جزء هنرهای قدیمی در نزد ایرانیان است. حرفه سفالگری نیز با پیشرفت شهرها و روستاها دچار تغییرات زیادی شده است، طوری که امروزه کمتر به این هنر توجه می شود.

جامعه‌ شناسی ایران (اقتصاد)

 بیشتر بر پایه کشاورزی و دامداری است. مهم ترین محصولات کشاورزی شهرستان گندم، جو و ذرت می باشد که علاوه بر این پرورش دام و طیور نیز در این شهرستان رونق دارد. بعلاوه دارای معادن زیادی چون سنگ نمک، زغال سنگ، طلا و… است. اما بخش صنعتی آن بیشتر مربوط به صنایع دستی مخصوصا قالی بافی با نقش های خاص می باشد. 

غذای محلی تربت جام در جامعه شناسی ایران: 

سرو غذاهای محلی فواید زیادی مانند سلامتی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی است، هر منطقه و شهری غذاهای محلی مخصوص به خود را دارد. این شهرستان هم انواع غذاهای محلی است که به نان، پلو، آش و اشکنه تقسیم می شوند.

انواع آش:

از جمله غذاهایی که برای فراهم آوردن رطوبت بدن مناسب می باشد، که در مراسم های مذهبی آن را درست می کنند. از مواد گوناگونی درست می شود که هر یک ارزش غذایی خاص خود را دارند و در هر شهری با توجه به سلیقه های مختلف طبخ می گردد. دارای انواع مختلفی چون آش اَماچ، آش لخشک، آش رشته، آش بلغور و …می باشد. 

اشکنه:

 از غذاهای اصیل در ایران است و تقریباً بیشتر مردم آن را سرو کرده اند، با سلیقه های مختلف تهیه می گردد. این غذاها سرشار از ویتامین ها هستند. دارای انواعی چون اشکنه قورمه، اشکنه تخم مرغ، کمه جوش، گورماست و…می باشد.

پلوها:

مانند سایر غذاها انواع مختلفی دارد که عبارتند از: استانبولی مخصوص که از برنج و بلغور گندم تهیه می گردد، رشته پلو با گوشت یا ساده که از برنج، رشته و گوشت قرمز درست می شود، قورمه سبزی که از گوشت و سبزی خورشتی، لوبیا قرمز، لیمو عمانی و ادویه ها تهیه می شود، قیمه که مواد آن گوشت گوسفندی، پیاز، رب گوجه فرنگی، لپه و اودیه ها می باشد. 

نان:

 یکی از اصلی ترین مواد غذایی در مصرف روزانه انسان است. دارای خواص زیادی از جمله ‌کنترل وزن، دفع حرارت، مفید برای مغز و عملکرد آن، به دلیل داشتن سبوس خطر بیماری های قلبی را کم می کند. تامین کننده انرژی بدن، پیشگیری از ابتلا به بیماری و … است. انواع مختلفی نظیر  نان فطیر معمولی، نان قلفتی، نان تافتون مخصوص و … می باشد.

روستاهای تربت جام در جامعه شناسی ایران:

 این شهرستان دارای دو بخش دشتی و کوهستانی است. از شمال به کوه های شاه نشین و از جنوب به رشته کوه بزد متصل است. جامعه‌ شناسی ایران بخش شرقی به رودخانه هریرود و در وسط دشت جام و رودخانه جامرود قرار دارد. که راه آن از شرق به غرب بوده و در مکان پل خاتون به هریرود می رسد. دشت جام هم به دلیل باقی مانده های جامرود پر بار و محصولاتی چون گندم، جو قند، پنبه و …در این منطقه کشت می گردد.

طبق تحقیقات جامعه‌ شناسی ایران برخلاف زیستگاه هایی که دارد این مناطق گفته شده، قبل از تاریخ وجود داشته اند.  آب و هوای آن نیمه صحرایی که در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد می باشد بعلاوه بادهای ۱۲۰ روز نیز در فصول مختلفی از سال میوزد. موقعیت زمینی و آب هوایی این شهرستان در قسمت شمال کوهستان و در جنوب  و غرب جلگه ای می باشد. شهرستان ۵ قسمت مرکزی، چند آبادی و ۱۰ ولایت دارد. چند نمونه از روستاهای تربت جام که موقعیت گردشگری دارند می توان موارد زیر را نام برد:

روستای ابدال آباد:

 این روستا در ۴۰ کیلومتری شمال غرب تربت جام قرار دارد و معروف به بهشت سبز می باشد. بخش بزرگی از این روستا را باغ های چون گیلاس، آلو و آلبالو تشکیل می دهد. بعلاوه چشمه ها، آبشارها و رودخانه ها جلوه خاصی به روستا بخشیده اند. مهم ترین قابلیت ها آن آداب و رسوم، پوشش، گردشگری، غذا و طبیعتی بکر و دیدنی است.

روستای رونج: 

این روستا هم در ۲۲ کیلومتری جاده تربت به مشهد واقع شده است. آبشار رونج، باغ های سرسبز ، آب و هوای کوهستانی و طبیعت بی نظیر آن، جزء مناطق دیدنی این روستا می باشد.  

روستای شورآباد علیا:

 این روستا به خاطر وجود آبشار زیبای بردو همه ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می کند. این آبشار در فضایی صخره ای قرار گرفته  و وجود خزه ها در اطراف آن ، مناظر زیبایی را شکل داده است. راه رسیدن به این آبشار از طرف جاده فریمان به قوچان و مسیر فرعی این روستا است. 

روستای بزد:

در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی تربت جام است، در فصل زمستان آب و هوای خیلی سرد و در تابستان معتدل می باشد، دارای بناهای تاریخی چون مسجد نور، تپه تاریخی و مجموعه میر غیاث الدین است. کوه های دوشاخ و برد و ارتفاع هایی با نمایی زیبا، طبیعت بکر این روستا را شکل می دهد. به دلیل نزدیکی به دریا، دشت های آن را جنگل های ارس پوشانده است. 

سخن پایانی: 

به طور کلی جامعه‌ شناسی ایران جزئی از علوم اجتماعی می باشد که جامعه را در معرض تحقیق قرار می دهد. همچنین درباره  روابط بین افراد و جریان هایی که باعث تثبیت و یا تحول جامعه می گردد به تحقیق و تفحص  می پردازد هر شهری در هر کشوری دارای جایگاه ویژه ای در آن کشور است. شهرستان های خراسان رضوی و تربت جام نیز از این قاعده مستثنی نیست و رتبه خاصی در جامعه شناسی ایران دارند. هر کدام از آنها دارای فرهنگ غنی و پیشینه ای تاریخی می باشند.