آثار حکیم ابوالوفا بوزجانی

یکی از نامدار ترین دانشمندان و ریاضی دانان و ستاره شناسان مسلمان ایرانی که در قرن ۴ می زیسته است ، حکیم ابوالوفا بوزجانی (نام کامل او : ابوالوفا محمد بن محد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس می باشد که نو آفرینی های بسیار زیادی را در حیطه های چون هندسه و ریاضیات و […]

یکی از نامدار ترین دانشمندان و ریاضی دانان و ستاره شناسان مسلمان ایرانی که در قرن ۴ می زیسته است ، حکیم ابوالوفا بوزجانی (نام کامل او : ابوالوفا محمد بن محد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس می باشد که نو آفرینی های بسیار زیادی را در حیطه های چون هندسه و ریاضیات و نجوم به مرحله عمل رسانیده است .
این ریاضی دان بزرگ و مشهور در ۲۸ شعبان سال ۳۲۸ قمری در شهر بوزجان ( تربت جام کنونی ) دیده به جهان گشود و به عناوینی چون حاسب و مهندس ملقب گشت .

ابوالوفا بوزجانی نزد عموی خویش (ابوعمرو مغازلی) و هم چنین نزد دایی خود (ابوعبدالله محمد بن عنبسه) علم حساب و ریاضیات را فرا گرفت و در سال ۳۸۴ به شهر بغداد مهاجرت نمود و در آن جا سکنی گزید ؛ و آگاهی های اندکی وجود دارد که از خروج ابوالوفای بوزجانی و دیدار با ابوحیان توحیدی در ارجان (بهبهان کنونی) پیش از سال ۳۵۸ خبر می دهد .
او در شهر بغداد به امور علمی و رصد کردن و پژوهش های ستاره شناختی و امور دیوانی مشغول بود و هم چنین سر پرستی یک بیمارستان نیز به او واگذار شده بود ‌.

بیوگرافی حکیم ابوالوفا بوزجانی

بوزجانی در سال ۳۷۰ به تکرار ابوحیان توحیدی را ملاقات می کند و از وضعیت نامناسب مالی او آگاه می شود بنابراین تصمیم به گماشتن ابوحیان توحیدی در بیمارستانی که خود سر پرستی آن را به عهده داشته می کند .
در سال ۳۶۰ در دربار غزالدوله مجلس مناظره بین ۲ فرد متکلم همان عصر بر پا گشت و حکیم ابوالوفا بوزجانی نیز در این مجلس مناظره ای حضور داشته است .

او در سال ۳۶۲ به جهت آگاه نمودن غزالدوله به اختیار از وضعیت آشوب زده و نامطلوب شهر بغداد همسفر یک هئیت شده و به کوفه سفر می کند .
در میان ابوالوفای بوزجانی و ابوحیان توحیدی پیام ها و نامه های بسیار زیادی منتقل گشت که یکی از این پیام ها نام “رساله فی شکوی البوس و رجاء و المعونه” را به خود اختصاص داد و هم چنین در تحریر کتاب الامتاع و الموانسه او را تشویق نمود .

این دانشمند و منجم نامدار با ابوعلی حبوبی (ریاضی دان هم عصر خود) در ارتباط بود ؛ علاوه بر این با ابوریحان بیرونی نیز مکاتبات بسیاری را برقرار نمود .
ابوحیان توحیدی و ابونصر عراق به او لقب “شیخ” داده بودند و هم چنین ابونصر عراق با مخاطب قرار دادن او با نام “شلیخنا” خود را شاگرد بوزجانی معرفی کرده است .
بررسی های او در حیطه موسیقی به اندازه ی فعالیت های او در باب ریاضی و نجوم شناخته شده نمی باشد .

آثار باقی مانده از ابوالوفای بوزجانی عبارت اند از :

۱) المجسطی ، یکی از کتاب های پر اهمیت بوزجانی در علم ریاضی و هئیت می باشد و نسخه نا تمام آن در پاریس به دست سزگین معرفی شد .
کارا دو وو کتاب المجسطی بوزجانی که در پاریس می باشد را به سه بخش مثلثات و کاربردی بودن اصول مثلثاتی درمورد رصد ها و فرضیه سیاره ها تقسیم بندی کرده است .

۲) کتاب فی مایحتاج الیه الصانع من اعمال الهندسه : نام این کتاب به سبب ایجاد اختصار اعمال هندسی می باشد .
طبق عقیده وپکه اعمال هندسی متعلق به ابوالوفا نیست بلکه ماحصل تلاش های فوق العاده یکی از شاگردان بوزجانی می باشد .
۳) کتاب فی مایحتاج الیه الکتاب و العمال و غیرهم من علم الحساب : این کتاب پر اهمیت ترین نوشته ی حکیم ابوالوفا بوزجانی در علم ریاضی و حساب می باشد که به آن نام منازل یا منازل السبع داده اند .
این کتاب از ۷ فصل تشکیل شده است که ۳ فصل آن راجع به اعمال حساب و مساحت است و ۴ فصل پایانی آن مربوط به مسائل صرافی و تجارت و مالیات و موارد این چنینی می شود .

در بخش پایانی (هفتم) از منزل سوم همین کتاب ابوالوفا بورجانی طریقه ی تهیه و ساخت ابزاری جهت اندازه گرفتن فاصله ها و ارتفاع کوه ها و عرض رودخانه ها و عمق چاه ها و اموری این چنینی را به صورت کامل توضیح داده است و بهتر است بدانیم که این ابزار هم چون اسطرلاب می باشد و حتی فوایدی بیشتر از آن دارد و هم چنین به ربع دیواری نیز شباهت هایی دارد .

آثار حیکم ابوالوفای بوزجانی

۴) زیج : که یک نوع آن به ابوالوفای بوزجانی پیوند می خورد اما کندی این گفته را مردود می خواند .
شرحی به اسم الکامل برا این کتاب نوشته شده است که دست رنج علاء الدین القوشی المنانی می باشد .
۵) رساله ای راجع به مربع های وفقی به نام “رساله ی فی ترکیب عدد الوفق فی المربعات” وجود دارد که نسخه ای از آن توسط سزگین در کشور ترکیه نگهداری و حفظ می شود .

۶) رساله فی جمع اضلاع المربعات و المکعبات و اخذ تفاضل هما : این رساله در پاسخ دهی به سوال ابو بشر حسن بن سهل منجم تکریتی توسط ابوالوفای بوزجانی ایجاد شده است .
۷) رساله ی الارثماطیقی یا المدخل الی صناعه الارثماطیقا و المدخل الحفظی الی صناعه الارثماطیقا توسط ابوالوفای بوزجانی نوشته شده است .

آثار حکیم ابوالوفای بوزجانی

۸) رساله فی معرفه البعاد بین المساکن : که رساله ای کوتاه و مختصر می باشد و توسط دانشمند و ریاضی دان بزرگ ،ابوالوفا بوزجانی تالیف گشته است که با دو روش مختلف فاصله بین شهر بغداد تا شهر مکه مکرمه را ترسیم کرده است .
نسخه ای از این رساله در مجموعه خطی به نام دستور المنجمین در شهر پاریس حفظ و نگهداری می شود .

۹) رساله فی اقامه البرهان علی الدائر من الفلک که نام اصلی و کامل آن “رساله الی احمد بن علی بن السکر فی اقامه البرهان علی الدائر من فلک من قوسی النهار و ارتفاع نصف النهار و ارتفاع الوقت” می باشد و د پاسخ دهی به سوال احمد بن علی بن السکر (چگونه باید اوقات روز را از روی ارتفاع خورشید معین کرد؟) توسط حکیم ابوالوفا بوزجانی نگارش شده است .
۱۰) رساله قوس قزح که نسخه ای از آن توسط سزگین در کشور مصر محافظت می شود نیز توسط این منجم مشهور نوشته شده است .
۱۱) رساله ای وجود دارد که راجه به نوع عدد ها و نسبت است و به آن نام رساله فی النسب و التعریفات و رساله فی الحساب و رساله فی الاصطلاحات الریاضیه می دهند .

نویسنده: نرگس غیبی لاین

مقاله های خانوم نرگس غیبی لاین را در این لینک دنبال کنید.

ما را دنبال کنید

تبلیغات

لینک تلگرام

لینک اینستا