آثار تاریخیابوالوفا بوزجانیتربت جاممشاهیر تربت جاممقالهنرگس غیبی لاین

آثار حکیم ابوالوفا بوزجانی

یکی از نامدار ترین دانشمندان و ریاضی دانان و ستاره شناسان مسلمان ایرانی که در قرن 4 می زیسته است ، حکیم ابوالوفا بوزجانی (نام کامل او : ابوالوفا محمد بن محد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس می باشد که نو آفرینی های بسیار زیادی را در حیطه های چون هندسه و ریاضیات و نجوم به مرحله عمل رسانیده است .
این ریاضی دان بزرگ و مشهور در 28 شعبان سال 328 قمری در شهر بوزجان ( تربت جام کنونی ) دیده به جهان گشود و به عناوینی چون حاسب و مهندس ملقب گشت .

ابوالوفا بوزجانی نزد عموی خویش (ابوعمرو مغازلی) و هم چنین نزد دایی خود (ابوعبدالله محمد بن عنبسه) علم حساب و ریاضیات را فرا گرفت و در سال 384 به شهر بغداد مهاجرت نمود و در آن جا سکنی گزید ؛ و آگاهی های اندکی وجود دارد که از خروج ابوالوفای بوزجانی و دیدار با ابوحیان توحیدی در ارجان (بهبهان کنونی) پیش از سال 358 خبر می دهد .
او در شهر بغداد به امور علمی و رصد کردن و پژوهش های ستاره شناختی و امور دیوانی مشغول بود و هم چنین سر پرستی یک بیمارستان نیز به او واگذار شده بود ‌.

بیوگرافی حکیم ابوالوفا بوزجانی

بوزجانی در سال 370 به تکرار ابوحیان توحیدی را ملاقات می کند و از وضعیت نامناسب مالی او آگاه می شود بنابراین تصمیم به گماشتن ابوحیان توحیدی در بیمارستانی که خود سر پرستی آن را به عهده داشته می کند .
در سال 360 در دربار غزالدوله مجلس مناظره بین 2 فرد متکلم همان عصر بر پا گشت و حکیم ابوالوفا بوزجانی نیز در این مجلس مناظره ای حضور داشته است .

او در سال 362 به جهت آگاه نمودن غزالدوله به اختیار از وضعیت آشوب زده و نامطلوب شهر بغداد همسفر یک هئیت شده و به کوفه سفر می کند .
در میان ابوالوفای بوزجانی و ابوحیان توحیدی پیام ها و نامه های بسیار زیادی منتقل گشت که یکی از این پیام ها نام “رساله فی شکوی البوس و رجاء و المعونه” را به خود اختصاص داد و هم چنین در تحریر کتاب الامتاع و الموانسه او را تشویق نمود .

این دانشمند و منجم نامدار با ابوعلی حبوبی (ریاضی دان هم عصر خود) در ارتباط بود ؛ علاوه بر این با ابوریحان بیرونی نیز مکاتبات بسیاری را برقرار نمود .
ابوحیان توحیدی و ابونصر عراق به او لقب “شیخ” داده بودند و هم چنین ابونصر عراق با مخاطب قرار دادن او با نام “شلیخنا” خود را شاگرد بوزجانی معرفی کرده است .
بررسی های او در حیطه موسیقی به اندازه ی فعالیت های او در باب ریاضی و نجوم شناخته شده نمی باشد .

آثار باقی مانده از ابوالوفای بوزجانی عبارت اند از :

1) المجسطی ، یکی از کتاب های پر اهمیت بوزجانی در علم ریاضی و هئیت می باشد و نسخه نا تمام آن در پاریس به دست سزگین معرفی شد .
کارا دو وو کتاب المجسطی بوزجانی که در پاریس می باشد را به سه بخش مثلثات و کاربردی بودن اصول مثلثاتی درمورد رصد ها و فرضیه سیاره ها تقسیم بندی کرده است .

2) کتاب فی مایحتاج الیه الصانع من اعمال الهندسه : نام این کتاب به سبب ایجاد اختصار اعمال هندسی می باشد .
طبق عقیده وپکه اعمال هندسی متعلق به ابوالوفا نیست بلکه ماحصل تلاش های فوق العاده یکی از شاگردان بوزجانی می باشد .
3) کتاب فی مایحتاج الیه الکتاب و العمال و غیرهم من علم الحساب : این کتاب پر اهمیت ترین نوشته ی حکیم ابوالوفا بوزجانی در علم ریاضی و حساب می باشد که به آن نام منازل یا منازل السبع داده اند .
این کتاب از 7 فصل تشکیل شده است که 3 فصل آن راجع به اعمال حساب و مساحت است و 4 فصل پایانی آن مربوط به مسائل صرافی و تجارت و مالیات و موارد این چنینی می شود .

در بخش پایانی (هفتم) از منزل سوم همین کتاب ابوالوفا بورجانی طریقه ی تهیه و ساخت ابزاری جهت اندازه گرفتن فاصله ها و ارتفاع کوه ها و عرض رودخانه ها و عمق چاه ها و اموری این چنینی را به صورت کامل توضیح داده است و بهتر است بدانیم که این ابزار هم چون اسطرلاب می باشد و حتی فوایدی بیشتر از آن دارد و هم چنین به ربع دیواری نیز شباهت هایی دارد .

آثار حیکم ابوالوفای بوزجانی

4) زیج : که یک نوع آن به ابوالوفای بوزجانی پیوند می خورد اما کندی این گفته را مردود می خواند .
شرحی به اسم الکامل برا این کتاب نوشته شده است که دست رنج علاء الدین القوشی المنانی می باشد .
5) رساله ای راجع به مربع های وفقی به نام “رساله ی فی ترکیب عدد الوفق فی المربعات” وجود دارد که نسخه ای از آن توسط سزگین در کشور ترکیه نگهداری و حفظ می شود .

6) رساله فی جمع اضلاع المربعات و المکعبات و اخذ تفاضل هما : این رساله در پاسخ دهی به سوال ابو بشر حسن بن سهل منجم تکریتی توسط ابوالوفای بوزجانی ایجاد شده است .
7) رساله ی الارثماطیقی یا المدخل الی صناعه الارثماطیقا و المدخل الحفظی الی صناعه الارثماطیقا توسط ابوالوفای بوزجانی نوشته شده است .

آثار حکیم ابوالوفای بوزجانی

8) رساله فی معرفه البعاد بین المساکن : که رساله ای کوتاه و مختصر می باشد و توسط دانشمند و ریاضی دان بزرگ ،ابوالوفا بوزجانی تالیف گشته است که با دو روش مختلف فاصله بین شهر بغداد تا شهر مکه مکرمه را ترسیم کرده است .
نسخه ای از این رساله در مجموعه خطی به نام دستور المنجمین در شهر پاریس حفظ و نگهداری می شود .

9) رساله فی اقامه البرهان علی الدائر من الفلک که نام اصلی و کامل آن “رساله الی احمد بن علی بن السکر فی اقامه البرهان علی الدائر من فلک من قوسی النهار و ارتفاع نصف النهار و ارتفاع الوقت” می باشد و د پاسخ دهی به سوال احمد بن علی بن السکر (چگونه باید اوقات روز را از روی ارتفاع خورشید معین کرد؟) توسط حکیم ابوالوفا بوزجانی نگارش شده است .
10) رساله قوس قزح که نسخه ای از آن توسط سزگین در کشور مصر محافظت می شود نیز توسط این منجم مشهور نوشته شده است .
11) رساله ای وجود دارد که راجه به نوع عدد ها و نسبت است و به آن نام رساله فی النسب و التعریفات و رساله فی الحساب و رساله فی الاصطلاحات الریاضیه می دهند .

نویسنده: نرگس غیبی لاین

مقاله های خانوم نرگس غیبی لاین را در این لینک دنبال کنید.

ما را دنبال کنید

تبلیغات

لینک تلگرام

لینک اینستا

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا