رقص محلیفاطمه آبنوسفرهنگ تربت جاممقاله

همه چیز درباره رقص محلی تربت جام

همه چیز درباره رقص محلی تربت جام

تربت جام یکی از شهر های کهن استان خراسان رضوی است که در فاصله 160 کیلومتری شهر مشهد مقدس واقع شده و مساحتی بالغ بر 8184 متر مربع دارد.
تربت جام از آداب و رسوم و فرهنگ خاصی برخوردار است که یکی از مهمترین ویژگی هایی که باعث شده این شهر در میان جهانیان بدرخشد و نام و آوازه آن از دیرباز در میان مردمان بپیچد، موسیقی مقامی و رقص محلی این شهر می باشد.
موسیقی آوازی تربت جام عبارت است از: “منظومه خوانی”، “صلوات خوانی”، “دوبیتی خوانی” که این نوع از موسیقی ریشه در آداب و رسوم کهن این شهر دارد.

همه چیز درباره رقص محلی تربت جام

همانگونه که گفتیم رقص محلی تربت جام نیز باعث شده تا افراد زیادی را از سرتاسر دنیا به خود جذب کند، از جمله این رقص ها میتوان “هتم یا هتن”، “آفر”، “چوب بازی”، “سه چکه”، “حنایی”، “پلتان”، “گل پتی خان” و …را برشمرد.
وقتی می گوییم “رقص” به این معنا نیست که حرکات مبتذل و زشت اجرا شود بلکه این حرکات از روی نظم و ترتیب است که بعنوان نوعی آیین و رسوم دینی و فرهنگی و اجتماعی خاصی شناخته می شود و همچنین در بین مردم واژه “بازی” جایگزین واژه “رقص” گردیده است.

اینگونه بازی های آیینی بیانگر کارهای روزانه، از خودگذشتگی ها، ایثار، آموزش جوانمردی، شکرگذاری و… می باشد که به صورت رقص به همراه موسیقی مخصوص به خود اجرا می شود.
هریک از این بازی های محلی معنایی خاص دارد که در زیر به شرح برخی از آنها می پردازیم:

هتن یا هتم:

هتن یا هتم نوعی سماع عارفانه است که به معنای کرانه های کوه یا شیر بیشه بکار می رود. بیشتر حرکات رقص محلی هتن، حرکات رزمی و پهلوانی است که در پادگان های نظامی اغلب برای آمادگی های جسمی و روحی و یا حتی دفاعی بکار می رفته است. رقص به اینصورت است که افراد دایره ای را ایجا می کنند و در حالی که می چرخند پاهای خویش را به زمین می کوبند و همواره دایره را کوچکتر می کنند و تا پایان موسیقی مخصوص آن، با حرکاتی خاص به رقص خود ادامه می دهند. این رقص بصورت گروهی انجام می شود از 12 نفر تا 100 نفر می توانند این بازی را اجرا کنند.

هتن یا هتم:

رقص هتن برای تشکر از زمین جهت حاصلخیزی و باروری اش اجرا می شود بدین صورت که افراد جهت سپاسگزاری دست هایشان را بر روی زمین قرار میدهندو این کار با هماهنگی خاصی در میان افراد انجام میشود و بیشتر نماد وحدت و یکپارچگی میان افراد اجراکننده می باشد.
رقص محلی هتن با توجه به منطقه بازی و یا حتی براساس نام نوازندگان سرنا( نای شادمانی، وسیله جایگزین شیپور جنگ) به دلیل مهارت افراد در این موسیقی به انواع مختلفی تقسیم می شود که در ذیل به شرح برخی از آنها می پردازیم:
هتن جامی که به آن هتن ملی نیز گفته می شود.

هتن افغانی، اصل این هتن ویژه مردم افغانستان می باشد، با این وجود بازهم در میان افراد، اجراکنندگان و تماشاچیان مخصوص خود را دارد.
هتن عشایر که در بین مردم جام “اوشاری” هم بکار می رود.
هتن استاد رسول، همانگونه که از نام این نوع هتن مشخص است استاد رسول یکی از نوازندگان بنام موسیقی سرنا می باشد.
هتن باخرزی، این بازی معمولا در میان بانوان طرفدار دارد اما گاهی در مجالس خودمانی مردهای فامیل نیز در کنار زنان فامیل به اجرای این رقص زیبا می پردازند.
یکی از ویژگی های این بازی ها تفاوت در سرعت ریتم آنها است که برخی از آنها ریتمشان تند و برخی کند تر است.

چوب بازی:

چوب بعنوان اولین وسیله دفاعی در میان انسان ها شناخته می شود که درواقع چوب بازی نماد نوعی دفاع شخصی است. چوب بازی به دو صورت است: یک چوبه، دو چوبه. چوب بازی دوچوبه نبرد میان رستم و سهراب را به نمایش می گذارد. تعداد حرکات این بازی به 12تا 18 حرکت میرسد، از جمله این حرکات: رجز خوانی، چرخ محمودآبادی، تک و پاتک و جنگ و گریز، حریف طلبیدن، خروس جنگی، راه جنگ عجم و … می باشد.

رقص چوب بازی به این شکل است که در آن دونفر دایره وار می چرخند و دو چوب را در دست دارند و نفر اول چوب های خود را به چوب های طرف مقابل میزند و همچنان این بازی را انجام می دهند تا چوب یک نفر شکسته شود و شخصی که چوبش بشکند از دایره خارج می شود. این رقص نمونه ای از شمشیربازی های ایران باستان به شمار می رود.

سه چکه:

یکی از بازی های آیینی که به فراموشی سپرده شده همین بازی سه چکه است که در زمان های گذشته به منظور دور شدن دو قبیله از یکدیگر و خداحافظی اجرا می شد.

مشق پلتان:

مشق= رژه، پلتان = پیل تنان: تعداد افراد اجراکننده در این بازی انگشت شمار است و در زمان هخامنشیان و اشکانیان، در پادگان های نظامی بمنظور تقویت قوای جسمانی و روحی انجام می شد.

گل پتی خان:

یکی دیگر از بازی های رو به فراموشی، رقص محلی گل پتی خان است که مانند رقص خنجر ترکمن همراه با صداهایی است که از گلو خارج می شود. این بازی بیانگر داستان چوپانی عاشق و پاک سرشت است که به دختر خان دل داده است.

آفر:

آفر از مصدر “آفریدن” گرفته شده است که در گویش محلی به آن “اَپر، اَفر، لَپَر” می گویند. رقص آفر معمولا به دو صورت اجرا می شود: یکی بصورت قالی بافی و دیگری بصورت کاشت، داشت و برداشت گندم به اجرا در می آید. آفر کاشت گندم دارای 18 حرکت خاصی است که برخی از آنها عبارت است از:

انتخاب زمینی مناسب برای کشت و کار توسط فردی کاردان، کاشت بذر، شخم زدن، پوشاندن بذر توسط خاک و کود جهت جلوگیری از اتلاف آن توسط پرندگان، پل بندی، دعا کردن جهت رشد محصول، نگهبانی از محصول کشت شده، درونمودن محصول، حمل محصول برای خرمن کردن آن، کوبیدن محصول به دست آمده برای جدا نمودن کاه و دانه از یکدیگر، غربال کردن، آسیاب کردن گندم جهت آرد، پخت نان و…

حنایی:

از جمله بازی های آیینی که دارای 18 حرکت است و هم اکنون جز چند تا حرکت بیشتر باقی نمانده است، ابتدای بازی یکسری حرکات سنگین اجرا می شود اما در پایان همراه با چرخش هایی است که نشان دهنده حنابندان است. این بازی آیینی مخصوص مجالس عروسی است به اینصورت که در آخرین شبی که دختر خانه پدر است برایش مراسم حنابندان می گیرند و دست های عروس و داماد را حنا می کنند و مهمانان نیز به نشانه شادی دستانشان را حنا می کنند و فردای آن روز عروس پس از پایان مراسم عروسی به خانه شوهر می رود.

نویسنده: فاطمه آبنوس

 

مقاله های خانوم فاطمه آبنوس را در این لینک دنبال کنید.

ما را دنبال کنید

تبلیغات

لینک تلگرام

لینک اینستا

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا