تاریخچه تربت جامتربت جامفاطمه آبنوسفرهنگ تربت جاممقاله

دلیل عجیب برای انتخاب نام شهر تربت جام

شهر تربت جام

تربت جام یکی از شهرستان های خراسان رضوی است ، مساحت این شهرستان 8184 کیلومتر مربع است که در شرق خراسان قرار دارد. این شهرستان از سمت شمال به مشهد و از مشرق به رودخانه هریر رود و ادامه آن در جنوب مرز افغانستان و شهرستان تایباد و از مغرب به شهرستان تربت حیدریه و فریمان منتهی می شود و تقریبا مرز میان ایران و افغانستان است .

تربت جام بصورت مختصر ” جام ” گفته می شود و به معنای شهر آرامجای احمد جامی است و مرکز این شهرستان ، شهر تربت جام است و این نام کنونی خویش را از تربت شیخ احمد جام گرفته است البته در برخی از منابع آمده است که در گذشته ارتفاعات این منطقه به شکل جام دیده می شد درنتیجه نام این شهر را تربت جام یعنی سرزمین جام مانند نامیدند.

از دیرباز نام شهرستان تربت جام همواره دچار تغییر و تحول شده است و در دوره های مختلف نام های مختلفی را به خود گرفته است در اینجا به تشریح این نام ها می پردازیم و در ادامه خواهیم گفت که شهرستان تربت جام در دوره های گذشته چه نامی داشته است :

دلیلی جالب برای انتخاب نام شهر تربت جام

از جمله نام های این منطقه می توان به پوژگان ، پوچکان ، بوزیکان ، بوزجان ، بوزگان ، سام ، زام ، جام ، تربت شیخ جام ، تربت جام اشاره نمود .

در روزگاران قدیم شهری کهن بنام پوژگان از صده 3 پیش از میلاد تا صده 2 هجری قمری در جوار شهر کنونی وجود داشته است که به گفته برخی منابع بر اثر زلزله از بین رفته است ، در نتیجه شهر کنونی از صده 3 هجری قمری بوجود آمد و به مرور زمان این شهر گسترش یافت و دچار تغییر و تحولات مثبت یعنی پیشرفت های چشمگیری شد ، پس از بازسازی این شهر دوباره نام ” بوزجان ” یا ” پوچکان ” را به خود گرفت و چون در زبان عربی ” پ ” و ” ژ ” و ” گ ” وجوود ندارد تا مدت ها نام ” بوزجان ” را حفظ کرد .

همانگونه که بیان شد یکی دیگر از نام های تربت جام ” زام ” بوده است ، در منابع تاریخی و جغرافیایی نخستین دوره های اسلامی آمده که نام این شهر ” زام ” یا ” جام ” بوده است .
استان باستانی جام یا زام در شرق منطقع زاوه و شمال شرقی قهستان نزدیک به رودخانه هرات واقع شده بود که مرکز آن در صده چهارم ، شهر بوژگان بود . بوژگان شهری بزرگ بود و شامل صد و هشتاد دهکده نیز بود. ایرانیان آن را بوژگان می گفتند و حتی در روزگاران پیشین آن را پوچکان نیز می گفتند .
یکی از دلایلی که به این منطقه ” بوزجان ” می گفتند این است که ریاضی دان و منجم بزرگ قرن چهارم ابوالوفای بوزجانی در این منطقه می زیسته است.

دلیلی جالب برای انتخاب نام شهر تربت جام

حمدالله مستوفی از دانشمندان صده هشتم درباره منطقه جام چنین می گوید :
« غریب دویست پاه از توابع آن جا است . باغستان بسیار و میوه بی شمار دارد و آب شهر و ولایت مجموع از قنوات است و از مزار اکابر تربت ژنده پیل احمد جام آنجا است و در آنجا عمارتی و گنبدی عالی خواجه علاء الدین محمد ساخته و دیگر مزارات متبرکه بسیار است . »

ابن بطوطه نیز چنین می گوید : « معروف ترین اولیاء جام ولی زاهد شهاب الدین احمد جامی است که اولاد و احفاد وی در حول و حوش آنجا دارای ضیاع و عقار هستند . احمد جامی آنقدر شهرت داشت که در پایان صده هشتم امیر تیمور قبر وی را زیارت نمود . امروز آن شهر که هنوز آبادی و رونق خود را از کف نداده ، معروف است به شیخ جام .

گویا برای اولین بار عزت الدین ابن اثیر در کتاب خود نام دانشمندان جام را برده است . دانشمندانی که یکی پس از دیگری نقش خود را به خوبی ایفا نموده و جای خویش را به شخصیت های والای دیگری می دادند و روز به روز باعث درخشیدن نام منطقه جام در میان جهانیان شده اند که همواره این همه بزرگی و کرامات از دانشمندان و عارفان خطه جام زبانزد همگان است و افتخاری بزرگ را برای مردمان پاک سرشت و ساده خویش به ارمغان آورده اند .

دلیلی جالب برای انتخاب نام این شهر

تربت جام بیشتر بواسطه شیخ بزرگی که در این شهر به خاک سپرده شده است ، در میان همگان پر آوازه گشته است ، این شخصیت والا و بزرگ شیخ الاسلام احمد جام عارف قرن پنجم می باشد و لقب ایشان ژنده پیل است و این شهر هم نام کنونی خویش را به مناسبت وجود تربت پاک ایشان در این منطقه به دست آورده است ؛

گویا در ابتدا ” شهر تربت شیخ احمد جام ” نام نهاده شده اما بعد ها برای اختصار و ساده گویی به ” تربت جام ” تغییر نام یافته است و همچنان با این نام مشهور است .

این شهر در اراضی معد آباد گسترش یافت و از همان زمان خود را در قالب شهری بزرگ و پر آوازه به نمایش گذاشت چرا که بنای متبرکه و باستانی شیخ احمد جام در این منطقه به خوبی نشان دهنده شهرت آن است . در حال حاضر بوژگان حاکم نشین پیشین جام ، در سه فرسنگی شهر تربت جام قرار دارد و ویرانه ها و خرابه هایی از آن موجود است و هم اکنون در این خرابه زراعت و کشاورزی می شود و مردم در این منطقه از وجود آن بهره می گیرند .

دلیلی جالب برای انتخاب نام شهر تربت جام

به وضوح می توان بیان کرد که بیشتر نام هایی که شهرستان تربت جام از توابع خراسان رضوی طی روزگاران به خود گرفته است به مناسبت وجود افراد بزرگ و دانشمندان و عارفانی است که در این منطقه می زیستند ، این شیخصیت های بزرگ نه تنها در دوران حیات خویش به مردم خدمت می کردند بلکه حتی پس از مرگ هم نام نیکشان سبب افتخار بوده و هست تا جایی که نامشان ، نام شهر گردید و بواسطه آنان و نام نیکشان در میان جهانیان می درخشیم و به داشتن تاریخی هر چند سخت اما پر از اراده های آهنین افتخار می کنیم.

نویسنده: فاطمه آبنوس

مقاله های خانوم فاطمه آبنوس را در این لینک دنبال کنید.

ما را در تلگرام و اینستا دنبال کنید

تبلیغات

لینک تلگرام

لینک اینستا

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا