تربت جامدوتارصنایع دستی تربت جاممعرق کاریمقالهنرگس غیبی لاین

آموزش جامع معرق کاری در شهرستان تربت جام

معرق کاری در شهرستان تربت جام

معرق به چه معنا می باشد؟

معرق معنای وصله _ تکه و رگه را با خود یدک می کشد و به هر کار رگه داری معرق می گویند .
معرق کاری هنری است که در آن تکه های ریز چوب _ فلز _ پارچه _ کاشی و…. در کنار هم قرار می گیرند و سبب خلق نقش های زیبایی می شوند .

این هنر در عصر سلجوقی ها به اوج کمال خود رسید و آثار باقی مانده از قرن 6 هجری نشان دهنده ی توجه ویژه به هنر معرق کاری در این دوره است .
در قرن هشتم هجری هنرمندان ایرانی ، این هنر را با اشکال هندسی و بهره گیری از علم ریاضیات در آمیختند .
تا پیش از این دوران معرق کاشی در ایران رواج بیشتری داشت اما بعد ها هنرمندان ایرانی هنر معرق را بر سطوح ریز تر و ظریف تر امتحان کردند .

آموزش جامع معرق کاری در شهرستان تربت جام

هنر معرق را می توان به وفور در شهر هایی مانند اصفهان _ تبریز _ یزد _ کاشان و …. یافت .
طبق آخرین شواهد نشانه ای در شهر سوخته از توابع زابل پیدا شده است که بر سطح آن گلی با تکه های چوب طراحی شده است که نشان دهنده نقش ها و طرح های ایرانی می باشد که عمر این شانه ها به 5000 هزار سال پیش از میلاد بازگشت می کند .

در ادامه به بررسی آثاری از هنر معرق کاری در شهرستان تربت جام می پردازیم :

مسجد عقیق که دارای شبستانی گنبد دار می باشد در شهرستان تربت جام واقه شده است . طبق شواهد موجود در گچ بری ها و نقش اندازی آجری روی بدنه گچی این بنا مشابه سبک های حاضر در قرن 8 هجری است . بانی احداث این بنا رضی الدین احمد متولی جامی که تاریخ ساخت آن به سال 720 هجری قمری می رسد ، است .

ارتفاع ایوان مسجد عقیق 30 متر می باشد که یک قوس هشت قسمتی و سقفی نیم گنبدی در آن تعبیه شده است .
در قسمت بالای این ایوان 2 گلدسته کوچک 6 ضلعی قرار دارد که ساخت آن با دست شیخ اسماعیل خان مستوفی الممالک (مستوفی کل کابل و قندهار در زمان نادر شاه افشار) انجام گرفت .

آموزش جامع معرق کاری در شهرستان تربت جام

این ایوان دو نوع کاشی کاری دارد که نوع اول کاشی های آن فیروزه ایی 6 گوشه ای هستند که منقوش شده به گل و برگ و ستاره 6 پر و به رنگ های سیاه و لاجوردی و فیروزه ای بر زمینه ای سفید رنگ حکاکی شده است . هم چنین کاشی های فیروزه ای تیره رنگی که به صورت مثلث هستند چهار گوشه کاشی های شش گوش بزرگ تر را احاطه کرده اند .
نوع دوم ، کاشی کاری معرق عهد صفوی است که تماما با نقش های هندسی و حیوانی و گیاهی و کتیبه های ثلث با رنگ هایی مثل سفید و سیاه و آبی و فیروزه ای و لاجوردی و سبز روشن و قهوه ای روشن و قهوه ای سیر و زرد پوشانده شده است .

در این هنر چوب های آبنوس و فوفل و گلابی و سنجد و توت جهت تزئین در و پنجره و مبلمان و میز ها بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد .
در گذشته غیر از چوب از مواد دیگری هم چون عاج فیل و استخوان شتر و صدف طبیعی و برش خاتم یا فلزات استفاده می شده است .

شهرستان تربت جام

در طراحی و ساخت معرق بر روی چوب ابتدا باید طرح دلخواه را روی یک کاغذ رسم کنیم و یا آن را به صورت چاپ شده تهیه کنیم سپس باید این کاغذ را روی یک سطح چوبی بگذاریم و با کمان اره مویی آن را به چند قسمت برش زنیم .
تکه های حاصل شده که شابلون نام دارند را بر سطح زیرین کار میخ کوب کرده و سپس رنگ های مورد نظری را برای رنگ آمیزی تکه ها انتخاب می کنیم و در نهایت آن ها را روی سطح اصلی کارمان برچسب می نهیم .
امروزه از شیشه و چرم و فلز نیز در هنر معرق کاری استفاده می شود که تماما در دسته ی هنر های نوپایی جای می گیرند .

آموزش جامع معرق کاری در شهرستان تربت جام

در معرق کاری بر روی سطح شیشه ابتدا باید شیشه ها را به اندازه دلخواه برش زنیم و بعد به رنگ آمیزی آن بپردازیم و سپس آن دو را طبق طرح مورد نظر در کنار هم دیگر قرار می دهیم تا در مرحله بعدی وارد کوره شوند .
حرارت کوره سبب به هم چسبیدن و جوش خوردن تکه های شیشه به هم دیگر می شود .
شواهد حاکی از آن است که این هنر یک هنر وارداتی می باشد و از کشور های اروپایی هم چون ایتالیا و اسپانیا به ایران زمین رخنه کرده است ‌.

یکی دیگر از آثار هنری ایران زمین ، هنر سوخت معرق پوست می باشد که به خودی خود مجموعه ای از چند هنر دیر را در بر می گیرد ؛ یعنی فردی که با این هنر آشنایی کامل دارد بر ده رشته دیگر از صنعت و هنر مسلط است .

این رشته ها عبارت اند از :

تهیه پوست و طراحی و الوان سازی و معرق کاری و منبت کاری و تذهیب و تشعیر و خوشنویسی و طلا اندازی و محافی که قدمتش به دوران قبل از تیموریان باز می گردد .

طرح های استفاده شده در این هنر ابتدا شامل شکل های ساده و هندسی می شد است اما به مرور زمان به دلیل مورد توجه قرار گرفتن این هنر در بین ایرانی ها ، نقش های تذهیب و اسلیمی و مینیاتور در حیطه این هنر به کار بسته شد .
بسیاری از کتاب های نفیس هم چون قرآن جلدی حاوی این هنر را با خود به همراه دارند .

برای خرید یک اثر هنری با کیفیت معرق باید به نکاتی توجه داشته باشیم :

1: این کار هنری برای داشتن کیفیت بهتر باید چوبی کاملا خشک داشته باشیم اگر چوب معرق خیس باشد بعد از مدتی ابعادش تغییر می کند و کوچک تر یا دچار تابیدگی می شود .
2: سطح کار معرق شده باید کاملا صیقل زده باشد .
3: تکه های چوب در این کار هنری باید با دقتی خاص در کنار هم دیگر قرار گیرند تا شکافی در این میان به چشم نیاید .
4: هرچه از قطعه های چوبی ریز تر و ظریف تر در تابلو ی هنری بهره گیریم اثر هنریمان از ارزش بیش تری برخوردار خواهد بود .
5: طریقه استفاده کردن از قطعه های فلز و استخوان و صدف در معرق کاری باید به صورتی باشد که نمای ظاهری قطعات چوبی را متاثر نکند .

نویسنده: نرگس غیبی لاین

مقاله های خانوم نرگس غیبی لاین را در این لینک دنبال کنید.

ما را دنبال کنید

تبلیغات

لینک تلگرام

لینک اینستا

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا