فرهنگ تربت جاممشاهیر تربت جاممصاحبه

شرحی بر زندگینامه شیخ قاسم انوار

زندگینامه شیخ قاسم انوار

● زندگینامه شیخ قاسم انوار

(۸۳۸-۷۵۷ ه ق)
سید علی بن نصربن هارون بن ابوالقاسم حسینی یا موسوی تبریزی شخصی که به معین الدین یا صفی الدین لقب یافت . تخلص وی به قاسم و شهرتش به قاسمی و شاه قاسم، عارفی است .

شاه قاسم انوار فاضل ، ادیب و شاعری می باشد .

ایشان از اکابر صوفیه و عرفای قرن نهم هجری که در اصول طریقت و سیر و سلوک نسبت به سلطان صدرالدین موسی بن شیخ صفی الدین سید اسحاق اردبیلی جد سلاطین صفویه ارادت بسیار داشته است .

در واقع قاسم از سوی سلطان صدر الدین به قاسم الانوار ملقب گشت و سخن شاه نعمت الله ولی ماهانی را دریافت
و در شهر سمرقند و قزوین و خراسان و گیلان و هرات گشت و گذار پرداخته و ایشان در هرات ارشاد بندگان خدا پرداخته

و در همان جا مورد توجه عموم قرار گرفت و کم کم نفوذ بسیاری پیدا کرد . از این رو شاهرخ میرزا هراسی بر او فائق آمد و صلاح شاه را در خارج کردن قاسم از شهر هرات ترغیب نمود .

قاسم توانست مدتی را در سمرقند و بلخ زندگی کند ، پس از آن مورد توجه الغ بیک قرار گرفت . در نهایت در هنگام بازگشت به وطن خویش در روستای خرجرد یا قصبه لنکر جام از توابع نیشابور به خاطر آب و هوای خوش آن سکنا گزید .

سر انجام ایشان در سال ۸۳۵ و به قولی دیگر ۸۳۷ و یا ۸۳۸ هجری قمری درگذشت . بعد ها در اواخر قرن ۹ امیر علی شیر نوایی فرمان داد تا عمارتی دیدنی برای قبر ایشان بسازند .

● از جمله تالیفات شیخ قاسم الانوار :(زندگینامه شیخ قاسم انوار)

• انیس العاشقین این کتاب مثنوی فارسی است
• تذکره الاولیاء یا مقامات العارفین و این نیز مثنوی است
• دیوان شعر شامل غزلیات و قطعات و رباعیات که دیوانی نیکو است و اکثر این اشعار در مضمون تصوف و پند و اندرز است . یک نسخه خطی آن به پیوست دیوان حافظ به شماره ۲۰۲ و

یک نسخه ی دیگر که افزون بر غزلیات و قطعات و رباعیات او ، دو مثنوی مذکور را نیز در بر دارد . در کنار دیوان کمال خجندی از اول تا آخر نوشته شده اند . اکنون به شماره ۲۶۶ در کتابخانه ی مدرسه ی سپهسالار جدید تهران موجود است .

● آرامگاه شاه قاسم انوار

سید معین‌ الدین‌ علی‌ بن‌ نصیر هارون‌ ابوالقاسم‌ حسینی‌ سرابی‌ تبریزی ‌، از جمله صوفیان‌ بزرگ‌ سده‌ هشتم‌ و نهم‌ هجری‌ قمری‌ می باشد . در واقع آرامگاه ایشان از آثار امیر علی شیر نوایی به حساب می‌آید

که هنوز هم پابر جاست و افراد زیادی به این مکان سر می ‌زنند . در حال حاضر آرامگاه شاه قاسم انوار در کنار روستای لنگر در ۲۴ کیلومتری شمال غربی تربت جام قرار دارد

این عمارت به شکل مربع مستطیل با دو ایوان در ضلع جنوب غربی و شمال‌ شرقی‌ واقع شده است و همچنین دارای حجره هایی را دو سوی ایوان در ضلع شمال شرقی و ضلع شمالی است .

بطور کلی درباره طول و عرض این عمارت نی توان گفت که طول آن ۸۰/۲۴ متر و عرض آن ۶۰/۲۰ متر می باشد . این عمارت از داخل به شکل یک چهار طاق می باشد که آرامگاه قاسم الانوار در شاه نشین نیم هشت ضلعی شمال شرقی قرار دارد.

ایوان‌ اصلی‌ عمارت تقریباً دارای ۱۰ متر طول ، ۷۰/۶ متر عرض‌ و ۱۰ متر ارتفاع‌ می باشد .

در حجره قسمت راست قبر منسوب به فرزند شیخ قاسم الانوار موجود است ؛ با مشاهده این چنین مواردی می ‌توان نتیجه گرفت که خانقاه یا لنگر محله تجمع مریدان ایشان بوده است .

در ایوان ضلع جنوبی کتیبه بسیار زیبای به خط نستعلیق وجود دارد که زمان آن به ۱۰۴۶ هجری قمری برمیگردد که به فرمان امیر علی شیر نوایی به رشته تحریر در آمده است که نشان از تخفیف‌ مالیات‌ هفت‌ مجموعه‌ از مردم‌ تربت‌جام‌ دارد .

● آرامگاه شاه قاسم انوار

همانگونه که بیان شد مقبره قاسم الانوار در خرگرد جام قرار دارد . در حال حاضر خرگرد جام را لنگر می گویند . اما در زمان های گذشته در خراسان آن زمان نام دو خرگرد یا خرجرد بر آن قرار داشت که یکی در خواف و دیگری در جام بود .

خرگرد مربوط به جام بعد ها به خاطر قاسم الانوار شهره عام و خاص شد ، اما خرگرد خواف همواره بر همان نام باقی ماند .

لنگر در لاغر آنجایی را می گویند که هر روز به مردان غذا بدهند ، در واقع به همین دلیل است که به آن خانقاه نیز گفته می شود .
روستای لنگر از توابع شهرستان تربت جام که عمارت قاسم الانوار در آن واقع شده است ، در ۲۵ کیلومتری جاده تربت جام مشهد قرار دارد .

عمارت این صوفی با استفاده از آجر و گچ اوج گرفته و درون و بیرون آن از کتیبه ، کاشی و یا سنگ نوشته استفاده نشده است .
عرض عمارات مربوط به شاه قاسم انوار ۲۰/۶۰ سانتی متر و طول این عمارت ۴/۸۰ سانتی متر می باشد . ارتفاع این عمارت از کف باغ ۱۲/۸۰ سانتی متر است .

سقف عمارت حالت گنبدی شکل است که همچون یک عرقچین بر روی عمارت قرار دارد ؛ بنابراین یک گنبد با ارتفاع بلند ندارد و یا اگر در زمان های گذشته داشته اما اکنون از بین رفته و تنها حالت عرقچین از آن باقی مانده است .

● آرامگاه شاه قاسم انوار

درون عمارت که وارد شوید با قبر قاسم الانوار در بخش خروجی نزدیک به ضلع شمال شرقی می باشد . ظاهر قبر بدین صورت است که یک قبر بزرگ با گچ و آجر ساخته شده و تقریباً یک متر از زمین بلند تر می باشد ،

اما توجه داشته باشید که هیچ گونه سنگ نوشته و یا لوحی بر روی این قبر واقع نشده است . اما در تربت جام تمامی افراد آن را از آن ِ شیخ قاسم الانوار می دانند .
همانگونه که بیان شد درون و بیرون عمارت کتیبه یا نوشته دیگری وجود ندارد ، بنابراین احتمالاً در عمارت مربوط به قاسم الانوار از اینکه کتیبه‌ای و سنگ نوشته ای وجود ندارد غفلتی صورت گرفته است یا این که ساختمان مزار

لنگر در زمان حیات امیر علی شیر نوایی تا به همین مقدار بوده است که بانی اصلی آن از دنیا رفته و مهلت اتمام کامل را پیدا نکرده است .

جهت کسب اطلاعات جامع در این خصوص به سایت فرهنگی و خبری تربت جام مراجعه نمایید.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا