تربت جامدوتارصنایع دستی تربت جامفرهنگ تربت جام

همه چیز در مورد ساز دوتار

اجزای دوتار

اجزای دوتار

ساز دوتار، سازی بسیار پیچیده و حرفه ای است و کمتر کسی پیدا میشود که هنر ساخت دوتاری حرفه ای و خوش صدا را آموخته باشد. ساز دوتار از اجزای مختلفی ساخته شده است و به دلیل سختی بالایی که ساخت دوتار دارد،

هنر دوتار سازی جزو هنرهای ناملموس یونسکو به ثبت رسیده است.

اجزای سازنده دوتار :

چوب دوتار :

اصلی ترین و مهم ترین بخش دوتار چوب دوتار میباشد که اختصاصا از دو درخت مخصوص تهیه میشود. بخش چوبی دوتار را به دو بخش تقسیم میکنیم.

1.کاسه ی دوتار : برای ساخت و طراحی کاسه ی دوتار از چوب درخت توت استفاده میشود.

2.دسته ی دوتار : برای ساخت و طراحی دسته ی دوتار از چوب درخت عناب و یا زردآلو استفاده میشود.

مشخصات درخت توتی که چوبی مناسب برای ساخت کاسه ی دوتار داشته باشد :(اجزای دوتار)

اولین عامل در مناسب بودن چوب درخت توت مورد استفاده برای کاسه ی دوتار، عمر درخت توت است.

عمر درخت توتی که برای ساخت کاسه ی دوتار استفاده می شود باید حداقل 80 یا 90 سال عمر داشته باشد. به عبارت محلی باید قطر درخت توتی که برای ساخت کاسه یه دوتار استفاده میشود به اندازه یک بغل باشد.

درختان توتی که برای ساخت کاسه ی دوتار استفاده میشود نباید سال های طولانی در خشکسالی به سر برده باشند. درختانی که سال های طولانی در کم آبی به سر برده باشند، چوب وسط درخت پوک و خشک است

و برای ساخت دوتار مناسب نمیباشد. بهتر است از درختان توتی برای ساخت کاسه دوتار استفاده کرد که در کنار نهر و جوی روان کاشته شده باشند و با کم آبی مواجه نشده باشند.

باید طول تنه درختی که برای ساخت کاسه دوتار استفاده می شود، حداقل 55 سانتی متر باشد. چرا؟ زیرا طول کاسه گیتار به صورت استاندارد حدود 40 سانتی متر میباشد.

البته این اندازه استاندارد است و ممکن است دوتار شما کوچکتر و یا بزرگتر باشد. دلیل بزرگتر گرفتن اندازه طول تنه درخت نسبت به طول کاسه دوتار این است که ممکن است در شرایط برش و تراش دادن مشکلی پیش آید.

اجزای دوتار

اجزای دوتار عبارتند از :

1- کاسه ی دوتار

2- دسته دوتار

3- روتار ( صفحه )

4- سیم گیر

5- خرک ( شیطانک )

6- پرده ها

7- تارها

8- گوشه ها

اکنون به توضیح هر یک از آنها می پردازیم :

کاسه ی دوتار :

همانطور که گفتیم اندازه طبیعی و استاندارد کاسه دوتار حدود 45 سانتی متر طول دارد. برای ساختن کاسه ی دوتار، تنه درختی با حدود 55 سانتی متر طول و 2 متر حدودی قطر را در نظر میگیریم و آن را به 4 قسمت مساوی تقسیم.

بندی میکنیم. هریک از این چهار قسمت، یک کاسه دوتار میباشد. پس از تهیه کردن چوب مناسب، باید با الگو های کاغذی برش دادن و طراحی را شروع کنیم تا کاسه ای حرفه ای طراحی شود.

2.دسته ی دوتار :

در بالا اشاره کردیم که چوب دسته دوتار از جنس چوب درخت زردآلو و یا عناب میباشد. شاید سوال باشد که چرا جنس چوب دسته ی دوتار با کاسه ی دوتار متفاوت است.

دلیل این تفاوت این است که چوب درخت توت اساسا برای ساخت دسته ی دوتار مناسب نیست زیرا از استقامت بالایی برخوردار نیست و البته روزنه های زیادی دارد که برای ساخت دسته ی دوتار مناسب نیست.

در عوض چوب درخت عناب و یا زرد آلو از استقامت مناسبی برخوردار هستند و روزنه های کمتری دارند و کاملا برای انتخاب برای دسته ی دوتار مناسب هستند.

البته این روزنه های چوب توت برای کاسه ی دوتار مناسب است زیرا همین روزنه ها باعث میشود صدای دوتار دلنشین تر و بهتر شود.

ابعاد دسته ی دوتار :

طول دسته ی دوتار به صورت استاندارد حدود 75 سانتی متر میباشد. و عرض دسته ی دوتار حدود 4 سانتیمتر میباشد. البته پس از برش دسته ی دوتار باید چند روزی در هوای آزاد بگذاریم تا خشک شود دوتاری حرفه ای ساخته شود.

طریقه متصل شدن دسته ی دوتار به کاسه دوتار :

دسته ی دوتار را از سمت گلو دوتار با زائده ای که در آن در هنگام تراشیدن به وجود می آورند به کاسه وصل می شود.

3.روتار یا صفحه اصلی تار:

عبارت های سطحی صاف و مسطح که مانند کاسه از جنس چوب درخت توت است و با استفاده از تیغه ی فنری مخصوص و یا همچنین با استفاده از رنده سطح آن را که دارای ناهمواری هایی است به سطحی صاف و هموار تبدیل نموده

و همراه با چسب چوب آن را در روی دهانه کاسه ی دوتار می چسبانیم البته شایان ذکر است که در گذشته که چسب چوب به شکل کنونی موجود نبوده این عمل را به وسیله گیاه سریش ( سریشم ) انجام می دادند .

4.سیم گیر :

عملی که سیم گیر برای ما انجام. میده، کاملا از اسم آن پیداست. سیم. گیره برای نگه داشتن سیم های دوتار و پیاده کردن این سیم ها بر روی دوتار لازم است.

از آنجایی که سیم گیر باید استحکام بالایی داشته باشد، سیم گیر در گذشته از شاخ گوزن یا بز ساخته می شد.

اما در حال حاضر بنا به دلایل زیادی دیگر از شاخ حیوانات استفاده نمیشود و معمولا از چوب درختان عناب و یا زردآلو به دلیل استحکام بالایی که دارند و به لیل همخوانی با دسته ی دوتار از نظر رنگی، استفاده میشود.

شاید سوال شود که چرا سیم گیر باید استحکام بالایی داشته باشد؟

زیرا اساسا سیم دوتار بسیار برنده است و پس از مدتی اگر سیمگیر استحکام و مقاوت لازمه را نداشته باشد، سیم از سیمگیر جدا میشود و سیم رها می شود.

خرک یا شیطانک :(اجزای دوتار)

در دوتار های استاندارد 2 خرک وجود دارد. یکی خرک یا شیطانک پایینی که بعد از سیم گیر قرار دارد و دومی در انتهای دوتار. کاربرد اصلی خرک ها در دوتار این است که سیم های دوتار بازی نکنند و جابه جا نشوند.

عکس دوتار

با جستجوی عبارت عکس دوتار می توانید عکس هایی از بهترین دوتار های دنیا و همچنین دوتار های معمولی در اختیار داشته باشید.

آموزش دوتار

روش های مختلفی برا یادگیری دوتار نوازی وجود دارد. برای آموختن دوتار اول از همه انگیزه و نیت مهم است. هر چقدر انگیزه و پشتکار شما در یادگیری دوتار نوازی بیشتر باشد،

سرعت یادگیری دوتار نوازی شما بالاتر میرود و اگر استعداد و پشتکار قوی داشته باشید در عرض چند سال میتوانید به درجه بالایی از دوتار نوازی برسید.

انواع دوتار(اجزای دوتار)

دوتار نوازی به سه سبک کلی تقسیم میشود. سبک اول دوتار شمال خراسان و سبک دوم دوتار جنوب خراسان و سبک سوم دوتار ترکمن گلستان.

کوک دوتار تربت جام

غلامعلی پورعطایی را میتوان بزرگ ترین دوتار نواز در تربت جان دانست که صدای دوتارش بسیار دلنشین بود.

دوتار ترکمن گلستان

دوتار ترکمنی معمولا در مراسمات شادی و عروسی استفاده میشود و 13 دستان دارد. به نوازندگان دوتار ترکمنی بخشی یا یاقچی گفته میشود. دوتار ترکمنی با نوای دلنشین خود مخصوص مراسمات شادی است.

دوتار ترکمنی به دو دسته کلی تقسیم. بندی میشود.

ساز کتول گلستان :

نوازندگان منطقه کتول از تکنیک های ساده شده منطقه ترکمن برای نواختن دوتار خود استفاده می کنند. تعداد 11 دستان بر روی دوتار کتول گلستان قرار می گیرد و مانند انواع دیگر دوتار برای مجالس جشن و پایکوبی از آن استفاده می شود.

دوتار شرق مازندران :

نوازندگان شرق مازندران از مخلوط تکنیک های نوازندگی مناطق ترکمن و شرق خراسان برای نواختن ساز دوتار استفاده می کنند. تعداد 8 دستان بر روی این نوع دوتار قرار دارد.

معمولا این ساز در مجالس عروسی و پایکوبی با سازهای دایره یا تنبک همراه می شود.

جهت کسب اطلاعات جامع در این خصوص به سایت فرهنگی و خبری تربت جام مراجعه نمایید .

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا