آب و هواآثار تاریخیتربت جامطبیعتگردشگریمحیط زیستمقالههتلهای تربت جام

اقلیم و جایگاه جغرافیایی تربت جام

جایگاه جغرافیایی تربت جام 

شهرستانی است واقع در شرق خراسان رضوی با مساحت 8166 کیلومتر مربع ، که ارتفاع آن از سطح دریای آزاد به 928 متر مربع می رسد . مرکز این شهرستان ، شهر تربت جام است و طبق تقسیماتی که اخیرا صورت گرفته دارای پنج بخش است که عبارتند از :

پایین جام ، صالح آباد ، نصرآباد، بوژگان و دهستان هایی که تعداد آن ها به 10 می رسد و همچنین 447 آبادی که خالی از سکنه نیست . این شهرستان از سمت شرق خود به رودخانه هریرود و ادامه ی آن به شهرستان تایباد و از جنوب به مرز افغانستان و از شمال به مشهد مقدس و از سمت غرب خود به شهرستان های فریمان و تربت حیدریه منتهی می شود . این شهرستان حدود 300 هزار نفر سکنه دارد و در 160 کیلومتری جنوب شرقی مشهد مقدس قرار دارد.

جایگاه جغرافیایی تربت جام

جایگاه جغرافیایی تربت جام از لحاظ چهره در بخش شمال آن کوهستانی است و در جنوب و غرب آن کوه های بزد و باخرز واقع هستند .

همچنین در قسمت شمالی آن کوه های شاه نشین با ارتفاع تقریبی 2080 متر و به عرض 48 کیلومتر بر آن تکیه زده اند ، که این کوه ها به طور طبیعی در امتداد جنوب شرقی و مشرق بین تربت جام و بخش جنت آباد قرار دارند.

این رشته کوه ها جنگل های پسته طبیعی را دارا بوده و به طور طبیعی به عنوان پر آب ترین کوهستان این منطقه محسوب می شود . اما امروزه با توجه به خبرگزاری ها گفته می شود که وضعیت اقلیم و آب در این شهر بحرانی شده و این شهر که به عنوان یکی از قطب های تولید خراسان رضوی از آن نام می برند از لحاظ اقلیمی بسیار ضعیف شده و در وضعیت هشدار کم آبی قرار دارد.

جایگاه جغرافیایی تربت جام و هوای این شهرستان

می توان گفت آب و هوای این شهرستان تقریبا نیمه بیابانی است و تابستان هایی خشک و گرم دارد و در زمستان های آن نیز سرد است ، در واقع آّب و هوای شهرستان تربت جام معتدل و نسبتا خشک است . و همانطور که قبل از این اشاره نمودیم مرکز این شهرستان که تربت جام است آب و هوایی معتدل را داراست  و میانگین بارش سالیانه در آن تقریبا 254 میلیمتر بوده و کمترین دمای آن در زمستان ها به 13 درجه زیر صفر رسیده و بیشترین دمای آن مربوط به فصل تابستان و حدود 40 درجه بالای صفر می رسد . 

جاهای دیدنی تربت جام

این شهر، شهری نسبتا تاریخی است و دارای بناهای تاریخی و گردشگری زیادی است که یکی از مهم ترین و زیبا ترین آن ها  ” آرامگاه شیخ احمد جامی ” که یکی از عارفان و شاعران مشهور اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری است ، می باشد . بقاع جامی در اصل یک مجموعه متشکل از مقبره شیخ ، ایوان،مسجد کرمانی ، گنبد سفید و … است. 

یکی دیگر از بناهای تاریخی و جاهای دیدنی تربت جام ” رباط جام ” است . به ساختمان های کناره راه و به ویژه بیرون از یک آبادی رباط می گویند . رباط علاوه بر اتاق های بسیاری که دور و اطراف حیاطی را گرفته اند دارد دارای حوض و آب انبار نیز می باشد و در اتاق های آن مسافران می توانند استراحت کنند.

رباط در اصل به معنای منزل اختیار کردن و آسودن در میان راه به کار می رفته است و در حقیقت حکم کاروانسرا را داشته اند . رباط تربت جام در میان رباط های بسیاری که در قدیم به دلیل فاصله مناطق مسکونی مردم ساخته شده ، به یادگار مانده است . رباط تربت جام به صورت یک بنای 4 ایوانی ساخته شده و امروزه به شکل موزه نیز قابل بازدید است .

این شهرستان همانطور که اشاره کردیم جاهای دیدنی و گردشگری بسیاری دارد که به همه آن ها نمی توان اشاره کرد . 

لباس محلی تربت جام

اولین آیتم لباس محلی این شهرستان پیراهن و شلوار سفید است که امروزه به دو نوع تقسیم شده که عبارتند از : لباس خان ها که به نام دیگر می توان به آن “چاک” گفت که به دو قسمت عقبی و جلویی تقسیم می شود و از دو طرف آن برش خورده است . نوع دیگر این پیراهن و شلوار که امروزه به آن لباس پاکستانی یا افغانی گفته می شود.

لباس کشاورزان این شهرستان 40تریزه بوده که به معنای 40 تکه است که از برش های متعددی تهیه شده است و دامن آن چین های بسیاری داشته است .

دومین آیتم لباس محلی تربت جام ” جلیقه ” است ، جلیقه ی لباس آن ها مشکی رنگ بوده و روی پیراهن و شلوار سفید خود آن را می پوشیدند که نشان دهنده ی نور در برابر تاریکی بوده است . 

لباس محلی تربت جام

سومین آیتم لباس ” بی تابه ” نام دارد ، پی تابه یا پاتابه برای محافظت از پا ها در زمستان استفاده میشده که در برابر سرما به دلیل جنس پشمی خود از پا ها را از یخ زدگی حفظ کند . دلیل دیگر پوشیدن پا تابه محافظت پا ها در برابر نیش مار و عقرب و آسیب دیدن توسط خار بوده است . 

آیتم دیگر این لباس کلاه و ” مندیل ” بوده است که به دستار و کلاهی گفته می شود که بر سر بسته می شود و وظیفه آن حفاظت از سر و صورت است . امروزه مرغوب ترین جنس مندیل از فاج ساخته می شود اما در گذشته از جنس کرباس بوده است و کلاه آن هم به طور معمول از آستری مخمل و الیاف سیمی مرغوب ساخته می شود .

پس از این آیتم ها که چند آیتم اصلی لباس محلی تربت جام بوده است میرسیم به ” دستمال ابریشمی ” که طبق تحقیقات گفته می شود که این دستمال امروزه وارد لباس محلی تربت جام شده است و در گذشته روسری یا ” سارق ” (چارقد) سفیدی را به کمر می بستند که مانند مندیل بوده است.

از سارق استفاده های  دیگری نیز می کردند که یکی از آن ها این بوده که هنگام رفتن به سر زمین های کشاورزی شان برای آوردن آذوقه استفاده می کردند و یا برای گرم کردن خودشان بعد از کار کردن نیز مورد استفاده قرار می دادند . بعد از این ها ” چارق یا چقه ” نیز یکی از آیتم های لباس آن ها بوده است و چارق به ابزاری می گویند که پا افزاری به جنس چرم بوده است و چقه نیز کفی تخت با رویه ای چرمی است و این دو به صورت گُــُـو میشی به یکدیگر دوخته می شدند . 

موسیقی تربت جام 

موسیقی در تربت جام پیشینه ای طولانی دارد و همچنین موسیقی تربت جام در فرهنگ ایران زمین قدمتی طولانی دارد . یکی از ساز های مهم و رایج در میان مردم تربت جام ” دوتار ” می باشد که اکثر ساکنین تربت جام آن را حرفه ای و با مهارت می نوازند . موسیقی این شهرستان از دل آداب و رسوم و آیین های هزار ساله این شهر برخاسته است . همچنین منظومه خوانی ها ، صلوات خوانی ها ، شاهدخوانی ها ، اضحی خوانی ها ، موسیقی سفر و لالایی مادران ،

نعت ها ، مناجات ها ، منقبت ها از شاخه های موسیقی آوازی تربت جامی می باشند. در موسیقی این شهرستان دوبیتی خوانی نیز بسیار رایج است و مردم علاقه بسیاری به آن نشان می دهند ، که این دو بیتی ها شامل دوبیتی های عاشقانه ، عارفانه ، حکمی و … هستند .

مقام های مشهور موسیقی تربت جام بسیار هستند از جمله آنان می توان به سبز پری ، کبک زری ، نوایی و … اشاره کرد و همچنین از میان خوانندگان و نوازندگان نیز می توان به غلام علی پورعطایی ، نورمحمد در پور و … اشاره کرد . 

کشاورزی و بحران کم آبی در تربت جام

شهرستان تربت جام با توجه به جایگاه جغرافیایی تربت جام بیشترین جمعیت افراد شاغل در حوزه کشاورزی را داراست . این شهر قطب تولید محصولات کشاورزی در بخش شرقی ایران است .

با وجود این در چند سال گذشته به دلیل بحران های موجود در حوزه کم آبی و عدم استفاده پایدار از منابع آبی و کشت بی رویه با توجه به بحران جدی کم آبی و کاهش بارندگی شغل کشاورزی با موانع و چالش های جدیدی مواجه شده است . بیش از 90 درصد آب مصرفی این شهر در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد که منبع  حدود 92 درصد از این آب از منابع زیر زمینی تامین می شود .

این شهرستان با اینکه رتبه اول در تولید محصولاتی مانند زعفران ، گند و جو و … را در استان دارد اما منابع آبی آن رو به اتمام است و این نگران کننده است .

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا